Bağdat Caddesi'nin iki yanındaki sokaklarda son yıllarda en sık görülen manzaralardan biri, iskeleyle sarılmış ya da tamamen boşaltılmış eski apartmanlar. Kadıköy, İstanbul'un en köklü yerleşim alanlarından biri olduğu için yapı stokunun önemli bir kısmı yarım asrı geride bırakmış durumda. Deprem riskine karşı başlayan yenileme süreci, bir yandan semtlerin silüetini değiştirirken bir yandan da evlerden çok miktarda metal çıkmasına neden oluyor. Kalorifer peteğinden musluk bataryasına kadar uzanan bu malzemelerin değeri ise çoğu zaman bilinmiyor.

Bina boşaltılırken ya da daire tadilata girerken çıkan metalleri değerlendirmek isteyenlerin ilk yapması gereken, malzemenin hangi kategoriye girdiğini ve o günkü piyasayı öğrenmek. İstanbul ve Marmara'da yerinde alım yapan Hurda Hattı, yaklaşık 250 kalemden oluşan hurda fiyatları listesini her gün LME verileri ve dolar/TL kuruna göre güncelliyor. Listedeki hesaplama aracına hurda türü ve kilo girildiğinde tahmini bir tutar da görülebiliyor.

Kentsel dönüşüm Kadıköy'ün semtlerini nasıl değiştiriyor?

Kadıköy'deki dönüşüm tek bir bölgede yoğunlaşmıyor. Fenerbahçe ve Caddebostan'da sahile yakın eski apartmanlar yerini yeni yapılara bırakırken, Göztepe, Erenköy ve Suadiye'de 1960'lar ve 70'lerde inşa edilmiş binalar ya yıkılıyor ya da kapsamlı biçimde güçlendiriliyor. Moda'nın dar ve yokuşlu sokaklarında ise tarihi dokuyu koruyan tadilatlar ağırlıkta. Fikirtepe tarafında ise dönüşüm çok daha geniş ölçekli ilerliyor ve mahallenin büyük bölümü yeniden yapılıyor.

Yıkım kararı alınan bir binada müteahhide teslim öncesinde dairelerin boşaltılması gerekiyor. Bu aşamada ev sahipleri yalnızca mobilya ve eşyalarla değil, yıllardır yerinde duran tesisat ve doğramalarla da karşı karşıya kalıyor. Söküm işini müteahhit üstlense bile, bazı kat malikleri kendi dairelerinden çıkan metalleri ayrıca değerlendirmeyi tercih ediyor. Bu tercih, malzemenin türünü ve yaklaşık değerini bilmeyi gerektiriyor.

Eski bir apartman dairesinden hangi metaller çıkar?

Kadıköy'ün eski binalarında en sık rastlanan malzeme döküm kalorifer petekleri. Ağır ve hacimli olan bu petekler pik döküm sınıfında, yani demir grubunda değerlendiriliyor. Kilo başına değeri yüksek olmasa da bir dairede çok sayıda petek bulunduğu için toplam ağırlık hatırı sayılır bir rakama ulaşabiliyor. Daha yeni dairelerde görülen panel radyatörler ise sac demirden yapılıyor ve farklı bir satırda yer alıyor.

Tesisat tarafında bakır borular öne çıkıyor. Özellikle kombi ve sıcak su hatlarında kullanılan bakır boru, temiz ve lehimsiz olduğunda bakır kategorisinin üst sıralarında yer alıyor. Üzerinde boya, yalıtım köpüğü ya da pirinç rakor bulunan borular ise ayrıştırılmadığında daha düşük bir sınıftan alınıyor. Musluklar, bataryalar, vanalar ve kapı kolları ise genellikle pirinçten, yani piyasadaki adıyla sarıdan yapılıyor; bunların içindeki plastik ve kauçuk parçaların sökülmesi değerlendirmeyi kolaylaştırıyor.

Elektrik tesisatından çıkan kablolar da önemli bir kalem. Eski binalarda duvar içinden geçen NYA kablolar ve kalın besleme hatları sökülerek satılabiliyor. Kablonun fiyatı, içindeki bakırın oranına ve izolasyonun durumuna göre belirleniyor; soyulmamış kablo ile soyulmuş bakır arasında belirgin bir fark bulunuyor. Eski çamaşır makinesi, buzdolabı ve fırın gibi beyaz eşyalar ise ağırlıklı olarak sac demir ve içlerindeki motor, bakır sargı ve kompresör aksamıyla değerlendiriliyor. Kullanılmayan split klimalar da bakır borusu ve alüminyum peteğiyle alınan hurdalar arasında.

Balkon ve pencerelerdeki alüminyum doğramalar, Kadıköy'deki yenilemelerde en çok sökülen malzemelerden. Profillerin üzerindeki cam, conta ve çelik vidalar ayrıldığında alüminyum daha temiz bir kategoriden fiyatlanıyor. Karışık teslim edilen hurdanın genellikle içindeki en düşük kategoriden değerlendirildiğini bilmek, bu ayrıştırmanın neden önemli olduğunu açıklıyor.

Söküm öncesinde ayrıştırma nasıl yapılır?

Evden çıkan metalleri değerlendirmenin en pratik yolu, söküm sırasında türlerine göre ayrı yığınlar oluşturmak. Petekler ve demir aksam bir köşede, bakır borular ayrı bir torbada, musluk ve bataryalar başka bir kutuda, kablolar ise kendi içinde toplanabiliyor. Parçanın bakır mı pirinç mi olduğundan emin olunamıyorsa renk farkına bakmak işe yarıyor; bakır kızılımsı, pirinç ise sarımsı bir tona sahip. Mıknatıs da demir ile demir dışı metalleri ayırmak için basit bir araç olarak kullanılabiliyor. Beyaz eşyaların ise sökülmeden bütün halinde bırakılması çoğu durumda daha uygun oluyor. Bu küçük hazırlık, ekip geldiğinde tasnifin dakikalar içinde tamamlanmasını sağlıyor.

Fiyatı belirleyen etkenler

Hurda fiyatları Londra Metal Borsası'ndaki işlemlere, dolar/TL kuruna ve sanayi ile inşaat sektörlerindeki talebe göre her gün değişiyor. Bunun üzerine malzemenin kendi özellikleri ekleniyor: saflık, pas ve oksit, izolasyon, plastik, yağ ya da beton gibi yabancı maddeler fiyatı aşağı çekiyor. Eski bir apartmandan çıkan bakır borunun üzerinde sıva kalıntısı bulunması ya da petek içinde su ve tortu kalması, değerlendirmeyi doğrudan etkiliyor. Miktar da hesabın bir parçası; tek bir daireden çıkan malzeme ile bütün bir binadan çıkan yük farklı ele alınıyor.

Ev sahiplerinin dikkat etmesi gereken bir diğer konu, alınan ve alınmayan atıkların ayrımı. Bakır, demir, alüminyum, kablo, sarı, kurşun, nikel, çinko ve paslanmaz çeliğin yanı sıra elektronik hurda, akü ve klima da alınıyor. Kağıt, plastik, cam, tahta ve lastik ise hurda alımının kapsamı dışında kalıyor; bu atıklar için belediyenin ayrı toplama sistemlerine başvurmak gerekiyor.

Dar sokaklar ve apartman yönetimiyle koordinasyon

Kadıköy'ün pek çok semtinde sokaklar dar, park yerleri sınırlı. Moda, Yeldeğirmeni ve Rasimpaşa gibi eski dokulu bölgelerde kamyonetin bina önüne yanaşması bile planlama gerektirebiliyor. Bu yüzden yükleme saatinin trafiğin görece sakin olduğu zamanlara denk getirilmesi, ağır peteklerin ve uzun boruların merdivenden önceden zemin kata indirilmesi işi hızlandırıyor. Asansörlü binalarda ise asansörün eşya taşımaya uygun olup olmadığı ve korumaya alınması gerekip gerekmediği apartman yönetimiyle konuşulmalı.

Yönetimle koordinasyon yalnızca asansörle sınırlı değil. Ortak alanlarda biriktirilen hurdanın komşuları rahatsız etmeyecek şekilde kısa sürede kaldırılması, bodrum ve kazan dairesinden çıkacak ortak malzemenin kime ait olduğunun netleştirilmesi gerekiyor. Dönüşüm sürecindeki binalarda bu konular çoğu zaman kat malikleri toplantısında karara bağlanıyor.

Kadıköy'de kentsel dönüşüm veya tadilat sürecini yaşayan ev sahipleri ve bina yöneticileri için hazırlanan Kadıköy hurdacı sayfasında semt listesi ve ilçeye özel fiyat tablosu yer alıyor. Kadıköy'ün dar sokaklarına ve apartman düzenine uygun hafif ticari araçlarla adrese gelinir, nakliye için ek ücret yansıtılmaz. Daire önünde hassas terazide tartılan petek ve boruların yanı sıra, bina sökümünden çıkan ağır demirler bölgedeki araç kantarında tartılır. Tartı biter bitmez tutar ev sahibine kapıda elden nakit ya da EFT ile anında ödenir.

Yirmi yılı aşkın tecrübeye sahip Hurda Hattı'na 7/24 ulaşılabiliyor ve ekip İstanbul'un tüm ilçelerinde, Kocaeli dahil Marmara illerinde hizmet veriyor. Kadıköy'de eski bir daireyi boşaltırken metalleri türüne göre ayırmak, hem yükleme gününü kolaylaştırıyor hem de yarım asırlık bir evden çıkan malzemenin gerçek değeriyle geri dönüşüme gitmesini sağlıyor.